Visseral layşmanyaz (VL), kala-azar, Leishmania cinsinin 20’den fazla
zorunlu hücre içi protozoon türünün neden olduğu vektör kaynaklı bir
hastalıktır. Türkiye’de, özellikle pediyatrik yaş gruplarında, Ege, Akdeniz
ve Orta Anadolu bölgelerinde sporadik olarak görülmektedir. Göç, savaş,
ekonomik zorluklar ve sosyal veya kültürel etkiler nedeniyle, farklı coğrafyalardan gelen hastalar da sağlık tesislerimizde takip edilmektedir.
Visseral layşmanyaz ile ilişkili hemofagositik lenfohistiyositoz (HLH), yaşamı tehdit eden komplikasyonlardan biridir. Bu olgu serisi, 2021-2024
yılları arasında hastanemizde VL tanısı konulan dört pediyatrik hastanın
ilk semptomlarını, klinik bulgularını ve laboratuvar sonuçlarını değerlendirmiştir. Tüm hastalar erkekti ve yaşları 3 ay-17 yaş arasındaydı. En sık
görülen bulgular ateş, splenomegali, pansitopeni ve karaciğer fonksiyon
testlerinde yükselme idi. Visseral layşmanyaz tanısı, klinik bulgular ve
hastanemizde mevcut olan serolojik testler, hızlı tanı kitleri ve polimeraz zincir reaksiyonu testlerinden en az birinin kullanılmasıyla kemik iliği
aspiratlarında Leishmania saptanmasıyla doğrulandı. İki hasta Suriye’den
sevk edildi. Tüm hastalar lipozomal amfoterisin B ile tedavi edildi ve bir
hasta HLH nedeniyle öldü. Türkiye’nin coğrafi konumu göz önüne alındığında, ateş, hepatosplenomegali ve sitopeni/pansitopeni olan hastalarda VL düşünülmelidir.
Visseral layşmanyaz (VL), kala-azar, belirli Leishmania türlerinin neden olduğu zoonotik bir parazit enfeksiyon olup
Phlebotomus cinsinin enfekte dişi kum sinekleri tarafından
insanlara bulaşır. Enfekte kum sinekleri bu hastalığı yayar ve
genellikle Kuzey Afrika, Güney Amerika ve Doğu Asya gibi
tropikal ve subtropikal bölgelerde görülür (1). Semptomların
başlangıcı genellikle subakut, sinsi ve yavaş ilerleyen bir seyir
izler, nadiren akut olur. Klinik bulgular arasında ateş, kilo kaybı, splenomegali, hepatomegali, pansitopeni (daha sık olarak anemi ve trombositopeni), yüksek karaciğer enzimleri ve hipoalbüminemi bulunur. Visseral layşmanyazın en ciddi, potansiyel olarak ölümcül komplikasyonları, yaygın intravasküler pıhtılaşma
ve hemofagositik lenfohistiyositoz (HLH)‘dur. Visseral leishmaniasis şüphesi olan bir çocukta (splenomegali, hepatomegali,
kilo kaybı, pansitopeni ve hipergammaglobülinemi ile ateş
veya hemofagositik sendrom gibi laboratuvar bulguları) tanı,
doku örneklerinde veya kültürlerde Leishmania‘nın doğrudan
gösterilmesi veya serolojik testler ile doğrulanır (2). Göç, savaşlar, ekonomik zorluklar, uzun yolculuklar ve sosyal veya kültürel etkiler, bulaşıcı hastalıkların ortaya çıkmasını ve yayılmasını
kolaylaştırır (3). Visseral layşmanyaz tedavisi, ilaç toksisitesi, direnç, epidemiyolojik değişkenlik ve daha da önemlisi pediyatrik popülasyon için kanıta dayalı verilerin eksikliği gibi faktörler
nedeniyle zordur (4). Olgu serimiz, pediyatrik hastalarda VL‘nin
anlaşılması ve yönetiminin iyileştirilmesi için daha fazla araştırma yapılması gerektiğini vurgulamaktadır.
Leishmania enfeksiyonu üç şekilde ortaya çıkabilir: Kutanöz, mukokutanöz ve viseral. Visseral leishmaniasis, özellikle
visseral formun endemik olduğu Güneydoğu Asya’da en yüksek ölüm oranına sahiptir. Kutanöz ve mukokutanöz formlar
Akdeniz bölgesinde daha yaygın olmakla birlikte, VL olguları
da bildirilmiştir(1). Asemptomatik olabilir veya ölüme yol açabilecek farklı klinik durumlara neden olabilir. İlk semptomlar
genellikle ateş, kilo kaybı ve splenomegalidir (5). Retiküloendotelyal sistem en sık etkilenen sistemdir. Parazit, retiküloendotelyal sistemde çoğalarak kemik iliği baskılanmasına, hemolize, dalak sekestrasyonuna ve karaciğer fonksiyon bozukluğuna yol açar. Bu durum, dördüncü olgumuzda olduğu gibi,
hastaların aplastik anemi gibi farklı tanılar almasına neden olabilir. Klinik tablo, olgularımızda olduğu gibi çoğunlukla hematolojik malignitelerle benzerdir. Spesifik bulguların olmaması
nedeniyle tanı gecikebilir.
Hemofagositik lenfohistiyositoz, makrofaj-monosit-histiyosit sisteminin aşırı aktivasyonu veya sitokin salgılayanimmün hücrelerin aşağı regülasyonunun başarısızlığı nedeniyle ortaya çıkan, yaşamı tehdit eden bir sendromdur. Visseral layşmanyaza bağlı sekonder HLH, tanı ve tedavi açısından
zorluklar yaratan literatürde nadir görülen bir komplikasyondur. Visseral layşmanyazın klinik tablosu HLH ile örtüşmektedir. Çocuklarda ikincil HLH ve kan transfüzyonu ihtiyacı gibi
ciddi komplikasyonları azaltmak için erken tanı ve hızlı tedavi
esastır (6). Tanı, klinik şüphe ve genellikle kemik iliği aspirasyon materyalinden histopatolojik, moleküler yöntemler veya
kültür kullanılarak patojen izolasyonu gerektirir. Scalzone ve
arkadaşları tarafından yayımlanan derlemede, layşmanyaza bağlı sekonder HLH’nin 50 olgusundan altısının, geç tanı
ve hemorajik-enfeksiyöz komplikasyonlar nedeniyle öldüğü
belirtilmiştir, bu da bizim hastamızla benzerdir. Yayımlanan
bazı olgularda, erken aşamalarda kemik iliği ve Leishmania
antikorlarının negatif olması nedeniyle tanı gecikmiştir (7). Bu
nedenle, endemik bölgelerde ve klinik şüphe olan hastalarda
testlerin tekrarlanması mortaliteyi önlemeye yardımcı olabilir.
Kemik iliğinin yanı sıra, diğer etkilenen dokulardan alınan
örnekler de tanı için kullanılabilir (8). Paromisin, miltefosin ve
sodyum stiboglukonat tedavide kullanılabilirken, lipozomal
amfoterisin B en etkili ajandır (9). Yaygın olarak kullanılan rejim, toplam 20-21 mg/kg doza ulaşmak için 1. ve 5. günlerde
ve 14. ve 21. günlerde lipozomal amfoterisin B’nin intravenöz
olarak uygulanmasını içerir. Amerika Birleşik Devletleri’nde lipozomal amfoterisin B 7 gün boyunca kullanılır (10,11). Tüm
hastalarımız lipozomal amfoterisin B ile tedavi edildi. Literatüre uygun olarak, ateş bir ile iki hafta içinde düştü, bir ay içinde kilo alımı sağlandı ve üç hastada dalak boyutu azaldı (12).
Ancak, başlangıçta yerel bir hastanede HLH tedavisi gören ve
başarısız olan bir hastaya VL tanısı kondu ve ardından VL ile
ilişkili HLH gelişti. Lipozomal amfoterisin B tedavisi başlatıldı,
ancak hasta kaybedildi. Daha önce ülkesinde aplastik anemi
tanısı konulan başka bir hastaya VL tanısı kondu ve tedavi sonrasında hematolojik parametreler normale döndü.
Ülkemizin coğrafi konumu nedeniyle, ateş, hepatosplenomegali ve sitopeni veya pansitopeni ile başvuran hastalarda
VL düşünülmelidir. Tanı ve tedavide gecikme ölümle sonuçlanabilir. Hastalık çeşitli klinik belirtilerle ortaya çıkabileceğinden hastanın öyküsünü ayrıntılı olarak değerlendirmek ve ayırıcı tanıda layşmanyazı da dahil etmek çok önemlidir.
1
Lawler NG, Yonker LM, Lodge S, Nitschke P, Leonard MM, Gray N,
et al. Children with post COVID-19 multisystem inflammatory syndrome display unique pathophysiological metabolic phenotypes. J
Proteome Res 2025;24(2):356-72. https://doi.org/10.1021/acs.jproteome.5c00062
2
Yilmaz D, Ekemen Keleş Y, Emiroglu M, Duramaz BB, Ugur C, Aldemir
Kocabas B, et al. Evaluation of 601 children with multisystem inflammatory syndrome (Turk MIS-C study). Eur J Pediatr 2023;182(12):5531-
42. https://doi.org/10.1007/s00431-023-05207-6
3
Gruber CN, Patel RS, Trachtman R, Lepow L, Amanat F, Krammer F, et al.
Mapping systemic inflammation and antibody responses in multisystem inflammatory syndrome in children (MIS-C). Cell 2020;183(4):982-
95.e14. https://doi.org/10.1016/j.cell.2020.09.034
4
Yonker LM, Neilan AM, Bartsch Y, Patel AB, Regan J, Arya P, et al. Pediatric severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2):
clinical presentation, infectivity, and immune responses. J Pediatr
2020;227:45-52.e5. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2020.08.037
5
Yonker LM, Gilboa T, Ogata AF, Senussi Y, Lazarovits R, Boribong
BP, et al. Multisystem inflammatory syndrome in children is driven by zonulin-dependent loss of gut mucosal barrier. J Clin Invest
2021;131(14):e149633. https://doi.org/10.1172/JCI149633
6
Bonroy C, Vercammen M, Fierz W, Andrade LE, Van Hoovels L, Infantino
M, et al. Detection of antinuclear antibodies: recommendations from
EFLM, EASI and ICAP. Clin Chem Lab Med 2023;61(7):1167-81. https://
doi.org/10.1515/cclm-2023-0209
7
Aygün E, Keleşoğlu FM, Doğdu G, Ersoy A, Başbuğ D, Akça D, et al.
Antinuclear antibody testing in a Turkish pediatrics clinic: is it always
necessary? Pan Afr Med J 2019;32:181. https://doi.org/10.11604/
pamj.2019.32.181.13793
8
Colglazier CL, Sutej PG. Laboratory testing in the rheumatic diseases: a practical review. South Med J 2005;98(2):185-92. https://doi.
org/10.1097/01.SMJ.0000153572.22346.E9
9
Netti GS, Soccio P, Catalano V, De Luca F, Khalid J, Camporeale V, et
al. The Onset of Antinuclear Antibodies (ANAs) as a Potential Risk Factor for Mortality and Morbidity in COVID-19 Patients. Biomedicines
2024;12(6):1306. https://doi.org/10.3390/biomedicines12061306
10
Son K, Jamil R, Chowdhury A, Mukherjee M, Venegas C, Miyasaki K, et
al. Circulating anti-nuclear autoantibodies in COVID-19 survivors predict long COVID symptoms. Eur Respir J 2023;61(1):2201540. https://
doi.org/10.1183/13993003.00970-2022
11
McCrindle BW, Rowley AH, Newburger JW, Burns JC, Bolger AF, Gewitz
M, et al. Diagnosis, treatment, and long-term management of Kawasaki disease: a scientific statement for health professionals from the
American Heart Association. Circulation 2017;135(17):e927-e999.
https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000000484
12
Verdoni L, Mazza A, Gervasoni A, Martelli L, Ruggeri M, Ciuffreda M, et
al. An outbreak of severe Kawasaki-like disease at the Italian epicentre
of the SARS-CoV-2 epidemic. Lancet 2020;395(10239):1771-8. https://
doi.org/10.1016/S0140-6736(20)31103-X
13
Iman K, Akter L, Laila K, Islam MI, Rahman SA. Atypical Dermatological
Presentation of MIS-C in a Child with Polyarticular JIA: A Case Report.
Bangladesh J Child Health 2022;46(2):86-8. https://doi.org/10.3329/
bjch.v46i2.72122
14
Waheed N, Haider N, Krishin J. A case of MIS-C presenting as systemic
onset JIA. J Pak Med Assoc 2022;72(1):161-3. https://doi.org/10.47391/
JPMA.11-1984
15
Calcaterra V, Biganzoli G, Dilillo D, Mannarino S, Fiori L, Pelizzo G, et
al. Non-thyroidal illness syndrome and SARS-CoV-2-associated MIS-C. J
Endocrinol Invest 2022;45(1):199-208. https://doi.org/10.1007/s40618-
021-01647-9
16
Damoiseaux J, Andrade LEC, Carballo OG, Conrad K, Francescantonio
PLC, Fritzler MJ, et al. Clinical relevance of HEp-2 indirect immunofluorescent patterns: ICAP perspective. Ann Rheum Dis 2019;78(7):879-89.
https://doi.org/10.1136/annrheumdis-2018-214436
17
Dolinger MT, Person H, Smith R, Jarchin L, Pittman N, Dubinsky MC,
et al. Pediatric Crohn disease and MIS-C treated with infliximab. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2020;71(2):153-5. https://doi.org/10.1097/
MPG.0000000000002809
18
Samson A, Irusen S. A tale of two pathologies: MIS-C in a patient
with pediatric SLE. Indian J Nephrol 2024;34(2):189-91. https://doi.
org/10.4103/ijn.ijn_239_22
19
Li X, Liu X, Cui J, Song W, Liang Y, Hu Y, et al. Epidemiological survey
of antinuclear antibodies in healthy population. J Clin Lab Anal
2019;33(8):e22965. https://doi.org/10.1002/jcla.22965
20
Ge Q, Gu X, Yu W, Zhang G, Liang W, Li M, et al. Antinuclear antibodies
in healthy population. Int Immunopharmacol 2022;113(Pt A):109292.
https://doi.org/10.1016/j.intimp.2022.109292
21
Kądziela M, Fijałkowska A, Kraska-Gacka M, Woźniacka A. The Art of
Interpreting ANAs in Everyday Practice. J Clin Med 2025;14(15):5322.
https://doi.org/10.3390/jcm14155322
22
Tong T, Yao X, Lin Z, Tao Y, Xu J, Xu X, et al. Similarities and differences
between MIS-C and KD. Pediatr Rheumatol Online J 2022;20(1):112.
https://doi.org/10.1186/s12969-022-00771-x
23
Falcini F, Trapani S, Turchini S, Farsi A, Ermini M, Keser G, Khamashta
MA, Hughes GR. Immunological findings in Kawasaki disease: an evaluation in a cohort of Italian children. Clin Exp Rheumatol 1997;15(6):685-
9.
24
Rao S, Verma C, Shenoy R, Kamath N. Autoantibody profile in South Indian children with Kawasaki disease. Muller J Med Sci Res 2014;5(2):125-
8. https://doi.org/10.4103/0975-9727.135742
25
Basha A, Rawat A, Jindal AK, Gupta A, Anand S, Garg R, et al. Autoantibody profile in children with Kawasaki disease on long-term follow-up.
Int J Rheum Dis 2018;21(11):2036-40. https://doi.org/10.1111/1756-
185X.13372
26
Duran TI, Pamukcu M, Kayhan S, Battal I, Demirag MD. The frequency
of ANA positivity and inflammatory markers in COVID-19. J Eur Intern
Med Prof 2023;1(1):1-5. https://doi.org/10.5281/zenodo.7562171
27
Lerma LA, Chaudhary A, Bryan A, Morishima C, Wener MH, Fink SL. Prevalence of autoantibody responses in acute COVID-19. J Transl Autoimmun 2020;3:100073. https://doi.org/10.1016/j.jtauto.2020.100073
28
Zhou Y, Han T, Chen J, Hou C, Hua L, He S, et al. Clinical and autoimmune characteristics of severe and critical COVID‐19. Clin Transl Sci
2020;13(6):1077-86. https://doi.org/10.1111/cts.12805
29
Gazzaruso C, Stella NC, Mariani G, Nai C, Coppola A, Naldani D, et al.
High prevalence of ANA and lupus anticoagulant in SARS-CoV2 pneumonia. Clin Rheumatol 2020;39(7):2095-7. https://doi.org/10.1007/
s10067-020-05180-7
30
Mohkhedkar M, Venigalla SSK, Janakiraman V. Untangling COVID-19
and autoimmunity. Mol Immunol 2021;137:105-13. https://doi.
org/10.1016/j.molimm.2021.06.021
31
Winchester N, Calabrese C, Calabrese L. The intersection of COVID-19
and autoimmunity. Pathog Immun 2021;6(1):31-47. https://doi.
org/10.20411/pai.v6i1.417
32
Elvan Tüz A, Ayrancı İ, Ekemen Keleş Y, Karakoyun İ, Çatlı G, Kara Aksay A, et al. Are thyroid functions affected in MIS-C? J Clin Res Pediatr
Endocrinol 2022;14(4):402-9. https://doi.org/10.4274/jcrpe.galenos.2022.2022-4-7
33
Da Silva Lisboa UP, Brito JPP, de Avó LRdS, Melo DG, Ramos CM.
COVID-19 impact on thyroid function of children and adolescents: an
integrative review. Arch Endocrinol Metab 2023;67(2):214-20. https://
doi.org/10.25060/residpediatr-2023.v13n2-1055
TR
EN
